فن فشار مثبت آتشنشانی
یکی از تجهیزات حیاتی در سامانههای کنترل دود و تهویه اضطراری ساختمانهاست که نقش اصلی آن ایجاد فشار هوای مثبت در مسیرهای فرار و فضاهای ایمن مانند دهلیز پلهها، چاه آسانسور و لابیهای خروج است. این سیستم با تزریق هوای تازه و تمیز با فشاری بالاتر از فشار محیط اطراف مانع از نفوذ دود، گازهای سمی و حرارت ناشی از آتشسوزی به این فضاها میشود. در هنگام وقوع حریق، دود حاصل از احتراق با سرعت بالا در فضاهای بسته منتشر شده و دید، تنفس و حرکت افراد را بهشدت محدود میکند. مطالعات نشان میدهد که بیش از ۷۰٪ تلفات آتشسوزی ناشی از استنشاق دود و گازهای سمی مانند CO و HCN است، نه سوختگی مستقیم. در چنین شرایطی، عملکرد صحیح فن فشار مثبت، مسیر خروج اضطراری را عاری از دود نگه داشته و شرایط تنفس ایمن را برای تخلیه ساکنین و دسترسی نیروهای امداد و آتشنشانان فراهم میکند.
هدف از سامانه فشار مثبت
🎯 هدف از سامانه فشار مثبت (Pressurization System)
سامانه فشار مثبت، یکی از اجزای کلیدی سیستمهای کنترل دود در ساختمانهای چندطبقه است که با ایجاد اختلاف فشار کنترلشده بین فضاهای امن (مثل دهلیز پلهها، چاه آسانسور و راهروهای خروج) و فضاهای در معرض حریق، از نفوذ و سرایت دود و گازهای سمی به مسیرهای خروج جلوگیری میکند.
در زمان آتشسوزی، بیش از ۷۰٪ تلفات جانی ناشی از استنشاق دود و گازهای سمی است، نه حرارت مستقیم. به همین دلیل، هدف اصلی سامانه فشار مثبت، تضمین مسیر امن تنفسی برای فرار ساکنین و ورود نیروهای امداد است.
🔹 اساس عملکرد
اصل عملکرد سیستم به این صورت است که فن فشار مثبت (Pressurization Fan) هوای تازه را از بیرون ساختمان (معمولاً از بام یا هوای محیط آزاد) مکش کرده و با فشاری کنترلشده به داخل شفت پله یا شفت آسانسور میدمد.
این هوادهی باعث میشود فشار داخل فضای حفاظتشده (Protected Stairwell) همیشه:
بالاتر از فشار فضای مجاور (مثل راهرو یا طبقه دچار حریق) باشد.
به این ترتیب، در هنگام باز شدن درب، جهت حرکت جریان هوا از سمت پله به فضای آتشگرفته است و مانع ورود دود به پله میشود.
🔹 مزایا و اهمیت سیستم
تضمین مسیر تخلیه ایمن: مسیر خروج افراد (پله فرار) حتی در زمان حریق بدون دود باقی میماند.
افزایش ایمنی نیروهای آتشنشان: در هنگام صعود به طبقات برای اطفا، در محیطی با دید و هوای سالم حرکت میکنند.
کاهش آسیب به سازه و تجهیزات: با کنترل مسیر حرکت دود، از گسترش آسیب حرارتی جلوگیری میشود.
ایجاد شرایط کنترلشده: در مقایسه با سیستم تخلیه دود (Smoke Exhaust)، فشار مثبت جهت جریان را مدیریت میکند نه صرفاً خروج دود را.
خلاصه عملکرد در سناریوی واقعی
در حالت عادی، سیستم خاموش است.
با فعال شدن اعلام حریق (Smoke Detector یا Manual Call Point) در یکی از طبقات، فن فشار مثبت بهصورت خودکار روشن میشود.
دربهای دودبند یا پله بسته هستند و اختلاف فشار ایجاد میشود.
هنگام باز شدن درب طبقه دچار حریق، سیستم باید بتواند فشار مثبت را حفظ کند (افت تا حدود 12.5 Pa مجاز است).
پس از تخلیه افراد و اطفای حریق، سیستم بهصورت دستی خاموش میشود.
🎯 فن فشار مثبت
فن فشار مثبت چیست:
در سیستم اطفای حریق نوعی سیستم کنترل دود در هنگام آتش سوزی است که در آن، پلکان فرار از طریق دریچه های هوا تحت فشار هوا سالم محیط خارجی به اصطلاح ایجاد فشار مثبت قرار می گیرد تا در لحظه بروز حریق از ورود دود به درون دهلیز پلکان جلوگیری کند.
سیستم فن فشار مثبت (Pressurization Fan)
برای جلوگیری از نفوذ دود و گازهای سمی به داخل دهلیز پله و مسیر فرار در زمان آتشسوزی طراحی میشود.
ایده اصلی این است که فشار هوای دهلیز همیشه بالاتر از فشار فضای حریقگرفته باشد تا وقتی درب باز میشود، هوا از پله به سمت طبقه آتشگرفته جریان یابد و ورود دود به پله جلوگیری شود.
نحوه عملکرد فن فشار مثبت طبق استاندارد ایران
محل نصب فن
فن فشار مثبت معمولاً روی بام یا فضای آزاد نصب میشود.
هوا از طریق کانالها و دریچهها به دهلیز پله منتقل میشود.
کنترل اختلاف فشار
پس از روشن شدن فن، فشار داخل دهلیز باید بالاتر از فشار طبقه حریقگرفته باشد.
اختلاف فشار مجاز:
ساختمانهای مجهز به شبکه بارنده کامل (اسپرینکلر) : 12.5 پاسکال
سایر ساختمانها: 25 پاسکال
نیروی لازم برای باز کردن درب
حداکثر نیروی لازم برای باز کردن درب پله نباید از 133 نیوتن بیشتر باشد تا افراد بتوانند راحت تخلیه شوند.
کنترل و اعلام حریق
فن فشار مثبت باید به سامانه اعلام حریق متصل باشد.
پس از تشخیص دود یا آتش، فرمان روشن شدن فن صادر شده و فشار دهلیز پله افزایش مییابد.
اجزای سیستم
فن فشار مثبت: با توان کافی برای ایجاد اختلاف فشار مناسب
الکتروموتور و تابلو کنترل: برای روشن/خاموش شدن دستی یا اتوماتیک
سوئیچ یا سنسور فشار: برای حفظ فشار استاندارد
کانالها و دریچهها: جهت هدایت هوا به دهلیز پله
خلاصه عددی طبق استاندارد ایران
| پارامتر | مقدار |
|---|---|
| اختلاف فشار دهلیز پله | 12.5 تا 25 پاسکال |
| حداکثر نیروی باز کردن درب | 133 نیوتن |
| محل نصب فن | فضای آزاد یا بام |
| کنترل و فرمان | متصل به سامانه اعلام حریق |
| ساختمان مجهز به اسپرینکلر (بارند) | اختلاف فشار حداقل 12.5 پاسکال |
🔹 وظایف و ویژگی های فن فشار مثبت
🔹 وظایف اصلی فن فشار مثبت
ایجاد و حفظ اختلاف فشار ایمن بین مسیر فرار و فضای حریقگرفته.
تأمین هوای تازه و قابل تنفس برای افراد در مسیر خروج.
تسهیل عملیات امداد و اطفای حریق از طریق ایجاد دید مناسب و کاهش غلظت دود.
جلوگیری از گسترش دود و حرارت به سایر طبقات و فضاهای ساختمان.
🔹 ویژگیهای فنی فنهای فشار مثبت آتشنشانی
فنهای فشار مثبت معمولاً از نوع سانتریفیوژ یا محوری (Axial/ Centrifugal) هستند که با توان بالا و قابلیت کارکرد در دمای زیاد طراحی میشوند.
ویژگیهای کلیدی آنها عبارتاند از:
قابلیت تحمل دمای ۳۰۰°C به مدت ۲ ساعت یا ۴۰۰°C به مدت ۱ ساعت (مطابق استاندارد EN 12101-3)
بدنه فولادی با رنگ مقاوم در برابر حرارت
موتور با کلاس عایق H و درجه حفاظت IP55 یا بالاتر
نصب در مسیر کانال فشار مثبت یا بهصورت مستقیم در بام
قابلیت کارکرد خودکار با فرمان سیستم اعلام حریق
مشخصات فن فشار مثبت گلدمن
- مورد تایید مشاوران آتش نشانی
- درجه حفاظت موتور IP54
- بدون صدا و تسمه
- طراحی شده برای کنترل دود در راه پله ساختمان های مسکونی ، تجاری و صنعتی
- دارای تابلو فرمان با قابلیت فرمان پذیری از تمامی پنل های اعلام حریق و شروع به دهش خودکار به هنگام آتش سوزی
- در ظرفیت های ۳۵۰۰CFM تا ۶۵۰۰CFM
ساخت ایران تحت لیسانس شرکتGOLDMAN
روش انتخاب و طراحی فشار مثبت
🔹 مقدار هوادهی مورد نیاز (جدول 5-1-12-الف)
برای ساختمانهای زیر ۳۰ متر ارتفاع و کمتر از ۲۴ واحد که معمولاً مسکونی هستند، میتوان از مقادیر سرانگشتی زیر استفاده کرد:
| نوع درب پاگرد پله | ظرفیت هوادهی به ازای هر پاگرد | معادل CFM |
|---|---|---|
| درب معمولی | ۶۸۰ m³/h | ≈ ۴۰۰ CFM |
| درب دودبند مقاوم حریق | ۶۰۰ m³/h | ≈ ۳۵۰ CFM |
🔸 یعنی برای هر پاگرد (مثلاً راهروی بین دو بازوی پله با عرض مجموع ۲.۴ متر که گفتی)، مقدار ۴۰۰ CFM هوا به ازای هر طبقه یا پاگرد کفایت میکند.
🔹 هد یا فشار فن مورد نیاز (جدول 5-1-12-ب)
| ارتفاع کل پله | هد مورد نیاز فن (Pa) | معادل تقریبی (mmHg) |
|---|---|---|
| 0 تا 15 متر | 53 Pa | 0.397 |
| 15 تا 20 متر | 60 Pa | 0.450 |
| 20 تا 25 متر | 67 Pa | 0.502 |
| 25 تا 30 متر | 75 Pa | 0.562 |
در روش تزریق مستقیم، این فشار برای غلبه بر نشت هوا از دربها کافی است.
اگر سیستم کانالکشی (شبکهای) باشد، باید افت فشار در کانال و دریچهها هم اضافه شود.
🔹 نکات کلیدی اجرایی
فن باید در فضای آزاد (ترجیحاً روی بام) نصب شود.
دربهای پله باید خودبستهشونده (self-closing) باشند.
سیستم باید به سامانه اعلام حریق متصل و بهصورت خودکار در زمان آتشسوزی فعال شود.
نیروی باز کردن درب نباید از ۱۳۳ نیوتن بیشتر شود.
تابلو کنترل فن فشار مثبت باید دارای وضعیت دستی و اتوماتیک و چراغهای نشانگر باشد.
🔹 نتیجه نهایی محاسبات فن فشار مثبت
🔸 راهروی هر طبقه (پاگرد پله با عرض کل ۲.۴ متر)
🔹 هوادهی لازم طبق ضابطه ایران: حدود ۴۰۰ CFM یا ۶۸۰ m³/h
🔹 اختلاف فشار هدف: ۱۲.۵ تا ۲۵ پاسکال بسته به نوع ساختمان
🔹 هد فن: بین ۵۰ تا ۷۵ پاسکال برای پله تا ارتفاع ۳۰ متر
سوالات متداول FAQ فن فشار مثبت گلدمن
- ساخت ایران تحت لیسانس GOLDMAN
- موتور با درجه حفاظت IP54
- عملکرد بدون صدا و بدون تسمه
- تابلو فرمان اتوماتیک و دستی
- ظرفیت هوادهی بین ۳۵۰۰ تا ۶۵۰۰ CFM
- بررسی دورهای موتور و تابلو فرمان
- تمیزکاری دریچهها
- تست عملکرد خودکار
ما را در شبکه اجتماعی دنبال کنید
لینک ها: چیلر هوایی اسکرو , چیلر آبی اسکرو,چیلر هوایی اسکرال, چیلر هوایی, برج خنک کننده , کولر گازی, چیلر آبی ,چیلر آبی اسکرال, , مینی چیلر, داکت اسپلیت کم مصرف, پکیج پشت بامی,پکیج سرمایشی پشت بامی گلدمن, کویل آبگرم , درخواست کاتالوگ , محصولات گودمن , گلدمن , کاتالوگ داکت اسپلیت , کاتالوگ چیلر ,کاتالوگ مینی چیلر ,کاتالوگ اسکرو , کاتالوگ اسکرال ,کاتالوگ محصولات گودمن , کاتالوگ گودمن ایران , کاتالوگ داکت اسپلیت, گلدمن اطلس ,هواساز هایژنیک , هواساز, فن فشار مثبت
